Κάπνισμα και μακροπρόθεσμοι στόχοι

Καπνίζεις και θέλεις να το κόψεις; Δεν θα σου μιλήσω για καρκίνο. Αυτό το ξέρουμε. Θα σου μιλήσω για κάτι που ίσως δεν έχεις σκεφτεί: ότι το κάπνισμα μπορεί να σε απομακρύνει από τους στόχους σου.

Τι κάνει πραγματικά η ντοπαμίνη

Η ντοπαμίνη δεν είναι απλώς η «ορμόνη της χαράς». Είναι ένας νευροδιαβιβαστής που βοηθά τον εγκέφαλο να καταλαβαίνει αν κάτι πήγε καλύτερα ή χειρότερα από ό,τι περίμενε.

• Όταν πετυχαίνεις κάτι καλύτερο από το αναμενόμενο, η ντοπαμίνη αυξάνεται. Έτσι, ο εγκέφαλος ενισχύει τις συνδέσεις που σε οδήγησαν σε αυτή την επιτυχία, ώστε να επαναλάβεις την ίδια συμπεριφορά.
• Όταν μια πράξη δεν φέρνει το αποτέλεσμα που περίμενες, η ντοπαμίνη πέφτει. Αυτό σε βοηθά να μαθαίνεις από τα λάθη σου, να αλλάζεις στρατηγική και να παίρνεις καλύτερες αποφάσεις.

Με απλά λόγια, η ντοπαμίνη δείχνει στον εγκέφαλο τι αξίζει να επαναλάβει και τι όχι.

Πώς τη μπερδεύει η νικοτίνη

Η νικοτίνη, όμως, μπορεί να μπερδέψει αυτό το σύστημα. Όταν καπνίζεις, προκαλεί απελευθέρωση ντοπαμίνης ακόμη κι αν δεν πέτυχες κάτι πραγματικά. Είναι σαν να λέει στον εγκέφαλό σου «μπράβο», χωρίς να έχει υπάρξει ουσιαστική πρόοδος.

Με τον καιρό, αυτό μπορεί να μετατοπίσει το κίνητρό σου. Αντί να κυνηγάς πραγματικούς στόχους, ο εγκέφαλος αρχίζει να ζητά την επόμενη γρήγορη δόση ντοπαμίνης. Και όταν παίρνει συνεχώς τεχνητές ανταμοιβές, δυσκολεύεται να ξεχωρίσει τι ήταν πραγματικά χρήσιμο και τι όχι.

Μια σχέση με μπερδεμένα σήματα

Είναι σαν μια σχέση με μπερδεμένα σήματα: δεν μπορείς να μάθεις σωστά από τη συμπεριφορά σου, γιατί το feedback δεν είναι ξεκάθαρο.

Έτσι, η νικοτίνη μπορεί να ενισχύει την άμεση ικανοποίηση εις βάρος μακροπρόθεσμων στόχων που χρειάζονται προσπάθεια, υπομονή και συνέπεια. Μάλιστα, η χρόνια έκθεση στη νικοτίνη έχει συσχετιστεί με αλλαγές στον τρόπο λήψης αποφάσεων.

Μείνετε ενημερωμένοι και αποφύγετε να ανταμείβετε τεχνητά τον εγκέφαλό σας με διεγερτικά όπως η νικοτίνη, καθώς μειώνεται η πιθανότητα να πετύχετε τους μακροπρόθεσμους στόχους σας.

Βιβλιογραφία

• PMID: 27069377
• PMID: 21389268
• PMID: 34836948
• PMID: 21438686
• PMID: 30687021
• PMID: 29584917
• PMID: 30131565
• Βιβλίο: Dopamine Nation, Anna Lembke
• Βιβλίο: The Molecule of More, Daniel Z. Lieberman